الفيض الكاشاني

84

كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )

ربع العادات ، ربع العبادات ، ربع المنجيات و ربع المهلكات كتابى است عبادى و اخلاقى كه فيض بقول خود آن را زنده كرده و در مقدمهء آن توضيح داده كه چون شيخ ابو حامد در اواخر عمر از مذهب عامه روى گردانيد و بمذهب خاصّه گرويد و رساله‌اى هم درين باب نوشت و ديگر مجال نيافت در تاليفات و تصنيفات خود تجديد نظر كند گوئى اين وظيفه بعهدهء من است آنگاه فيض با نقل عبارات غزالى تحت عنوان « قال ابو حامد » عبارات او را نقل و آنگاه با احاديث مرويّه طريقهء اماميهء آن را تكميل نموده است . از تاليفات مهمّ فلسفى كلامى او علم اليقين و عين اليقين و حق اليقين است كه عين اليقين او در سالهاى اخير در قم بطبع رسيده و از كتب اخلاقى او كلمات طريفه ، كلمات مكنونه و حقايق مىباشد . اصول اصيله كتابى است بمشرب اخباريه كه فيض در آن به صراحت باصحاب راى و قياس و تقليد تاخته و گويد با قرآن و اخبار درست مرويّه از ائمه عليهم السلام نياز بعلم اصول نيست در اينجا از شرح مفصّل تاليفات و تصنيفات جدّ امجد خوددارى مىكنم و نظر علاقمندان را بفهرست كامل آثار وى كه در پايان اين مقدمه خواهم آورد جلب مىكنم امّا نكتهء قابل تذكار آنست كه كمتر دانشمندى چون فيض بوده است كه تقريبا شصت سال از عمر هشتاد و چهارساله خود را صرف تدريس و تأليف و تصنيف كرده باشد و قريب دويست مجلد كتاب و رساله در علوم مختلف به‌ويژه در شريعت غرّا مرقوم داشته باشد امّا فيض نيز همچون ملا صدرا استاد خود معتقد بوجوب تلفيق و تأليف حكمت و شريعت بوده و گويد در حكمت و شريعت تناقضى وجود ندارد بلكه براى درك حقايق قرآن و كلمات نبوى ص و ائمه عليهم السلام و بالاخره چيستى جهان عينى طبيعى و جوامع مرسله نياز به دانش حكمت احساس مىشود « 1 » . وى دقيقه‌اى از عمر خود را مهمل نمىگذاشت از رفتن بمجالس مهمانى و نشست و برخاست با اصحاب ديوان ازين نظر كه آن را اتلاف وقت مىدانست جدّا

--> ( 1 ) - جوامع مرسله يا نقائص كه در كتاب سوم ارسطو بنام « انوليطيقا » يا تحليل قياس آمده در معانى « ماهى » يا ماهيّت و « كيف هى » و « لم هى » مىباشد كه بپارسى « چيستى ، چگونگى و براى چيست » بوده « تاريخ يعقوبى ص 157 » .